Liechtenstein Pazarına .LI Domain ile Girin

Hayır. Sicil bu soruyu kendi sayfasında sorup şöyle cevaplıyor: .li kaydettirmek için Liechtenstein vatandaşı olmanız ya da orada ikamet etmeniz gerekmez. Yönetmelik de kayıt sahibinin uyruğuna, ikametine ya da yerleşim yerine ilişkin hiçbir hüküm içermez; ret sebepleri kişinin niteliğiyle değil adın kendisiyle ilgilidir. Türkiye'de kurulu bir şirket, şahıs işletmesi ve gerçek kişi aynı koşullara tabidir; belge, yerel adres ve vekil istenmez. Sicil bunun karşı tarafını da açıkça yazar: her .li adının arkasında Liechtensteinlı bir kişi ya da şirket olduğunu varsayamazsınız.

Sicil tarafında bir vade yoktur. Sicilin genel şartları kaydı süresiz tanımlar ve adın ancak silinmeyle ya da devirle sona ereceğini söyler; yönetmelikte de bir süre maddesi bulunmaz, tahsisle kazanılan hak devredilebilir ve münhasır bir kullanım hakkı olarak tanımlanır. Kayıt kuruluşunuzda gördüğünüz yıllık dönem sağlayıcı düzeyinde bir faturalama dönemidir. Pratik sonucu şudur: jenerik uzantılardaki «süre doldu, ek süredesiniz» zinciri burada işlemez, ad kendiliğinden düşmez. Ad ancak kayıt kuruluşunuz silme talebi verdiğinde silinir, bu yüzden asıl takip edilmesi gereken şey sağlayıcınızla ödeme ilişkinizdir.

Üç karakter. Yönetmeliğin eki adın ya da punycode karşılığının «3 ile 63 karakter arasında» olmasını şart koşar; sicilin genel şartları da üçten kısa ya da altmış üçten uzun adları doğrudan ret sebebi sayar. Tek istisna satın alınabilecek bir istisna değildir: düzenleyici makam, üstün bir kamu yararı bunu haklı kılıyorsa ve ad devlet ya da kurumları tarafından kullanılacaksa gerekçeli hâllerde daha kısa bir ada izin verebilir. Üst sınır olan altmış üç punycode biçimine uygulanır, yani umlautlu adlarda görünen karakter sayısı daha az kalır.

Evet, 1 Mart 2004'ten beri. Yönetmeliğin eki izinli karakterleri tek tek sayar: a-z, 0-9, tire ve otuz iki aksanlı Latin harfi — ä, ö, ü, é, à, ç ve benzerleri. Ad DNS'e punycode biçimiyle girer; bücher.li adının bölge dosyasındaki karşılığı xn--bcher-kva.li olur. Ticarî açıdan önemli bir uyarı: umlautlu biçim ile umlautsuz biçim ayrı adlardır ve otomatik olarak birlikte verilmez; ikisini de istiyorsanız ikisini de kaydetmeniz gerekir. Sicil ayrıca bu adların her tarayıcı ve e-posta programında sorunsuz çalışacağını garanti etmez.

Evet, geçiş dönemi içinde. Bir ad silindiğinde yeniden tahsise hemen açılmaz: sicilin genel şartları ve destek sayfası bu dönemi kırk gün olarak duyurur ve bu süre boyunca adı üçüncü kişilerin kaydedemeyeceğini, buna karşılık kayıt kuruluşunuzun başvurunuz üzerine adı yeniden sizin adınıza alabileceğini yazar. Yönetmelik ise adın serbest kalması için en az otuz gün öngörür. Güvenli okuma şudur: elinizde en az otuz, sicilin bildirdiği uygulamaya göre kırk gün vardır. Kayıt kuruluşunuz iflas ederse ya da sözleşmesi sona ererse yönetimi taşımak için doksan gününüz olur.

Beşte birinden azı. Sicilin kendi istatistik sayfaları rakamı verir: adların yalnızca yaklaşık yüzde on sekizi Liechtenstein'da yerleşik sahiplere aittir, üçte birinden fazlası İsviçre'de tutulmaktadır ve adların yüzde altmışından çoğu bir şirket ya da kuruluş adına kayıtlıdır. Bu, uzantının kimlik iddiasını zayıflatmaz ama beklentinizi doğru kurar: .li bir «yalnız yerlilere» bölgesi değildir, yurt dışından kayıt burada kuraldır. Bölge yetmiş bin adın biraz üzerinde kaldığı için, büyük uzantılarda kapanmış kısa kelimeleri burada hâlâ boş bulma ihtimaliniz vardır.

Hayır. Yönetmelik sicilin tutması gereken alanları sınırlı sayıda sayar: adın kendisi ve punycode karşılığı, isim sunucuları, adın DNSSEC ile korunup korunmadığı, ilk tahsis tarihi ve adı yöneten kayıt kuruluşunun künyesi. Sahip bilgilerinin yayımlanması zorunlu değildir; sicil bunları ancak sahibi tüzel kişiyse ya da sahibi rıza vermişse yayımlayabilir. Meşru menfaatini inandırıcı biçimde ortaya koyan kişilere çevrimiçi erişim verilir ve sicil bunun için makul bir ücret isteyebilir. Adınızın görünen kayıtlarını whois sorgulama sayfasından kontrol edebilirsiniz.

Jenerik uzantılardaki usulle değil, sicilin kendi iki aşamalı hizmetiyle. Yönetmelik sicile böyle bir hizmet kurma yükümlülüğü getirir ve çerçevesini çizer: usulü tarafsız ve bağımsız uzmanlar yürütür, karar tazminata hükmedemez ve yalnızca tahsisin hukuka uygunluğuna ilişkindir. Birinci aşama en fazla bir saat süren bir uzlaştırma görüşmesidir; uzlaşma olmazsa ikinci aşamada bilirkişi kararı istenebilir. Esasa ilişkin dayanak, İsviçre ya da Liechtenstein marka ve haksız rekabet hukukunun açık ihlalidir. Bilirkişi kararı süresi içinde hukuk davası açılmadıkça sicili bağlar; mahkeme yolu her hâlde saklıdır.

İki farklı işlemi karıştırmayın. Kayıt kuruluşu değişikliği için mevcut sağlayıcınızdan transfer kodunu (Auth-Code) istersiniz ve bunu yeni sağlayıcıya iletirsiniz; yönetmelik sicile bu geçişi kolaylaştıran teknik ve idarî bir usul kurma yükümlülüğü getirmiştir, sahibi değişmez ve kayıt süresiz olduğu için gün kaybı olmaz. Sahip değişikliği ayrı bir usuldür: ad, yöneten kayıt kuruluşu üzerinden ve sahibin talebiyle üçüncü kişiye devredilir; üçüncü kişinin tahsis şartlarını karşılaması aranır. Süreci domain transfer sayfasından başlatabilirsiniz.